สัญญาณที่บ่งบอกถึงความผิดปกติของฮีตเตอร์

ฮีตเตอร์เสียดูได้จาก 3 อย่าง คือ อาการตอนใช้งาน (ไม่ร้อน ร้อนช้า เบรกเกอร์หรือเครื่องตัดไฟรั่วตัด) สภาพภายนอก (ปลอกร้าว พอง เปลี่ยนสี หัวไหม้) และค่าที่วัดได้จากมิเตอร์ บทความนี้เน้นฮีตเตอร์จุ่มสำหรับบ่อชุบ ที่เราผลิตเอง แต่หลักการตรวจใช้กับฮีตเตอร์จุ่มทั่วไปได้

ความปลอดภัยก่อน: ฮีตเตอร์ในบ่อชุบอยู่ในน้ำยาที่นำไฟฟ้า ถ้าฉนวนเสียอาจเกิดไฟรั่วลงน้ำยาได้ ตัดไฟที่เบรกเกอร์ก่อนจับหรือถอดฮีตเตอร์ทุกครั้ง และให้ช่างไฟฟ้าเป็นผู้วัดค่าทางไฟฟ้า

เมื่อฮีตเตอร์มีอายุการใช้งานมากขึ้น ปัญหาเรื่องเสถียรภาพการทำงานและประสิทธิภาพการทำงานจะเริ่มเสื่อมถอยตามอายุ ซึ่งหากการบำรุงรักษาไม่ช่วยทุเลาการเสื่อมถอยได้ จึงมีความจำเป็นต้องเปลี่ยนตัวใหม่เพื่อป้องกันการผิดพลาดหรือการผลิตหยุดชะงัก ซึ่งเราสามารถสังเกตอาการได้ดังต่อไปนี้

อาการฮีตเตอร์เสียที่พบบ่อย

สาเหตุที่ฮีตเตอร์บ่อชุบเสียเร็ว

1. วัสดุปลอกไม่ตรงกับน้ำยา

เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด ปลอกแต่ละวัสดุทนน้ำยาไม่เหมือนกัน เช่น สแตนเลสไม่ทนกรดส่วนใหญ่ ไทเทเนียมไม่ทนน้ำยาที่มีฟลูออไรด์ ส่วนหลอดแก้วทนกรดได้ดีแต่ไม่ทนด่างร้อนและแตกได้ถ้ากระแทก ตรวจชื่อน้ำยากับตารางเลือกฮีตเตอร์ตามสารเคมี

2. น้ำยาต่ำจนช่วงร้อนพ้นน้ำ

ฮีตเตอร์จุ่มระบายความร้อนผ่านน้ำยา ถ้าน้ำยาระเหยหรือถูกตักออกจนช่วงร้อนโผล่ ปลอกจะร้อนจัดในอากาศ ลวดขาดเร็ว หลอดแก้วอาจแตก ควรติดสวิตช์ระดับน้ำ

3. ตะกรันและตะกอนเกาะปลอก

คราบเกลือ ตะกอนน้ำยา หรือฮีตเตอร์จมอยู่ในตะกอนก้นบ่อ ทำให้ความร้อนออกจากปลอกไม่ได้ ลวดข้างในร้อนเกินและขาด

4. ต่อไฟผิดแรงดันหรือผิดวิธี

ฮีตเตอร์ 220 V ที่ถูกต่อเข้า 380 V จะได้กำลังเกือบ 3 เท่าของที่ออกแบบ ลวดขาดภายในเวลาสั้นๆ ส่วนฮีตเตอร์ 3 เฟสที่ต่อสายสลับแบบผิด กำลังจะไม่ตรงสเปค ควรให้ช่างไฟฟ้าตรวจแรงดันและวิธีต่อตามป้ายของฮีตเตอร์

5. ขั้วและสายไฟโดนไอกรด

หัวฮีตเตอร์อยู่เหนือบ่อ โดนไอน้ำยาตลอดเวลา ขั้วต่อเป็นสนิม หลวม แล้วร้อนจนไหม้ ควรตรวจและขันขั้วต่อเป็นระยะ

6. กระแทกหรือเปลี่ยนอุณหภูมิกะทันหัน

ชิ้นงานหรือจิ๊กกระแทกปลอก หรือราดน้ำเย็นใส่หลอดแก้วที่กำลังร้อน ทำให้ปลอกร้าวได้ ควรมีตะแกรงกั้นระหว่างฮีตเตอร์กับชิ้นงาน

วิธีตรวจฮีตเตอร์ด้วยตาและมิเตอร์

ทำตามลำดับจากง่ายไปยาก และตัดไฟก่อนทุกขั้นในหัวข้อนี้ ส่วนการวัดไฟเข้าหรือกระแสขณะจ่ายไฟเป็นงานของช่างไฟฟ้า ค่าความต้านทานขดลวดคำนวณได้จาก V² ÷ P เช่น ฮีตเตอร์ 3 kW 220 V จะได้ 220 × 220 ÷ 3,000 ≈ 16 โอห์ม

1. ดูด้วยตา: ไล่ดูปลอกทั้งแท่ง หารอยร้าว บิ่น พอง หลุม หรือคราบ ดูหัวฮีตเตอร์ว่ามีน้ำยาซึม รอยไหม้ หรือขั้วเป็นสนิมไหม
2. วัดความต้านทานขดลวด: ให้ช่างไฟฟ้าถอดสายออก ใช้มิเตอร์โหมด Ω แตะขั้วทั้งสอง ได้ใกล้ค่าคำนวณถือว่าลวดปกติ ถ้าวัดไม่ขึ้น (∞) แสดงว่าลวดขาด ถ้าเกือบ 0 แสดงว่าลัดวงจร ฮีตเตอร์ 3 เฟสให้วัดทุกคู่ขั้ว ค่าควรใกล้กัน
3. วัดฉนวน: ให้ช่างใช้เมกะโอห์มมิเตอร์ (เครื่องวัดฉนวน) วัดระหว่างขั้วกับปลอกโลหะ หรือกับน้ำในบ่อสำหรับหลอดแก้ว ค่าควรสูงในหลักเมกะโอห์ม ถ้าต่ำแสดงว่าความชื้นหรือน้ำยาซึมเข้า ต้องหยุดใช้

สัญญาณที่บอกว่าถึงเวลาเปลี่ยนฮีตเตอร์

ปลอกฮีตเตอร์หรือวัสดุห่อหุ้มเกิดความเสียหาย

เมื่อเวลาผ่านไป การบำรุงรักษาที่ไม่ดีพอจะทำให้ปลอกหรือวัสดุห่อหุ้มขดลวดความร้อนเกิดการจับกันของตระกรัน หรือเกิดการเปลี่ยนสี ทำให้การถ่ายเทความร้อนไม่ดี ซึ่งถ้าหากการทำความสะอาดตะกรันได้ไม่หมด หรือ สังเกตเห็นความเสียหายของปลอก ควรเปลี่ยนตัวใหม่เพื่อป้องกันปัญหาที่จะเกิดขึ้นในอนาคต

อายุการใช้งานนาน

ฮีตเตอร์ทุกชนิดมีอายุการใช้งานจำกัด ซึ่งปัจจัยต่างๆที่มีผลต่ออายุการใช้งาน มีดังนี้

• ความชื้น
• สภาพแวดล้อมการทำงาน เช่น สภาพของของเหลวที่ให้ความร้อน
• คุณภาพของวงจรควบคุมและวงจรไฟฟ้า
• ความสม่ำเสมอของการบำรุงรักษา

ความเสียหายภายนอก

เมื่อพบเห็นความเสียหายภายนอก เช่น การปริแตกของขั้วไฟฟ้า สายไฟเกิดความเสียหาย หรือความเสียหายจากการกระแทกที่บริเวณปลอก ถ้าความเสียหายนั้นไม่สามารถซ่อมแซมให้อยู่ในสภาพดีได้ จำเป็นต้องมีการเปลี่ยนใหม่เพื่อให้การทำงานไม่เกิดปัญหา เกิดอันตราย และเพื่อประสิทธิภาพสูงสุด

การตัดสินใจว่าจะซ่อมแซมหรือเปลี่ยนฮีตเตอร์ ต้องคำนึงถึงองค์ประกอบโดยรอบ ถึงแม้ว่าการซ่อมแซมจะมีค่าใช้จ่ายที่ถูกกว่า แต่อาจส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพการทำงาน ถึงแม้จะซ่อมแซมเรียบร้อยแล้ว แต่ถ้าหากชิ้นส่วนอื่นอยู่ในสภาพไม่ดีเช่นกัน การเปลี่ยนใหม่จึงอาจเป็นทางเลือกที่ดีกว่า

ซ่อมหรือเปลี่ยนใหม่

• ซ่อมได้: สายไฟเสื่อม ขั้วต่อหลวมหรือเป็นสนิม ฝาครอบหัวแตก
• ควรเปลี่ยนใหม่: ลวดข้างในขาด ฉนวนต่ำ ปลอกร้าว รั่ว หรือเป็นหลุม เพราะฮีตเตอร์จุ่มเป็นชิ้นที่ปิดผนึก ซ่อมภายในแล้วกลับมากันน้ำยาเหมือนเดิมได้ยาก
• เสียซ้ำที่จุดเดิม: ให้หาสาเหตุก่อนเปลี่ยน ถ้าเปลี่ยนตัวใหม่โดยไม่แก้สาเหตุ เช่น วัสดุปลอกผิด หรือน้ำยาต่ำ ตัวใหม่ก็จะเสียแบบเดิม

ถ้าไม่แน่ใจว่าเสียเพราะอะไร ถ่ายรูปฮีตเตอร์ตัวที่เสีย แจ้งชื่อน้ำยา อุณหภูมิที่ใช้ และขนาดบ่อมาให้ทีมงานช่วยดูได้ วิธีดูแลให้ใช้ได้นานขึ้นอ่านต่อที่เคล็ดลับเพิ่มอายุการใช้งานฮีตเตอร์

ป้องกันไม่ให้ฮีตเตอร์บ่อชุบเสียเร็ว

สาเหตุที่พบบ่อยคือใช้วัสดุปลอกไม่ตรงกับน้ำยา ดูวิธีเลือกที่หน้า ฮีตเตอร์ชุบโลหะ และอ่าน เคล็ดลับเพิ่มอายุการใช้งานฮีตเตอร์

คำถามที่พบบ่อย

ฮีตเตอร์ไม่ร้อน เกิดจากอะไร

สาเหตุที่พบบ่อย เช่น ลวดความร้อนข้างในขาด สายไฟหรือขั้วต่อหลวม เบรกเกอร์หรือเครื่องตัดไฟรั่วตัด หรือตัวควบคุมอุณหภูมิไม่สั่งให้ฮีตเตอร์ทำงาน ให้ช่างไฟฟ้าตัดไฟก่อน แล้ววัดความต้านทานของฮีตเตอร์ ถ้าวัดไม่ขึ้นแสดงว่าลวดขาด ต้องเปลี่ยนฮีตเตอร์

อาการฮีตเตอร์เสียที่ควรหยุดใช้ทันที

ปลอกแตก ร้าว หรือมีรูรั่ว เครื่องตัดไฟรั่วตัดบ่อย หรือมีน้ำยาซึมเข้าหัวฮีตเตอร์ ควรหยุดใช้ทันที เพราะเสี่ยงไฟดูดและไฟช็อต ให้ช่างตรวจก่อนเปิดอีกครั้ง ถ้าปลอกแตก ร้าว หรือรั่ว ต้องเปลี่ยนตัวใหม่

ฮีตเตอร์บ่อชุบใช้ได้นานแค่ไหน

ฮีตเตอร์ของเรามีอายุการใช้งานโดยคร่าวราว 1,500–2,000 ชั่วโมงขึ้นไป (ประมาณ 1–2 ปี เป็นค่าคร่าว ไม่ใช่การรับประกัน) ขึ้นกับชนิดน้ำยา อุณหภูมิ และการดูแล ฮีตเตอร์ที่เลือกวัสดุปลอกถูก ไม่ปล่อยให้พ้นน้ำ และล้างคราบสม่ำเสมอ จะใช้ได้นานกว่าตัวที่ใช้ผิดเงื่อนไขมาก ถ้าเสียเร็วกว่านี้มาก ให้หาสาเหตุตามหัวข้อด้านบน

ฮีตเตอร์หลอดแก้วแตกในบ่อ ทำยังไง

ตัดไฟทันทีก่อนจับอะไรในบ่อ ห้ามเอามือจุ่มลงไปหยิบ ยกฮีตเตอร์ออกด้วยอุปกรณ์ที่เป็นฉนวน แล้วกรองเศษแก้วออกจากบ่อ หลอดที่แตกต้องเปลี่ยนตัวใหม่ และหาสาเหตุ เช่น ถูกกระแทก หรือน้ำยาต่ำจนหลอดร้อนในอากาศ

แหล่งอ้างอิง

• สเปคและตารางเลือกฮีตเตอร์ POMEW: pomew.com/heater/
• คู่มือความปลอดภัยงานไฟฟ้า: ปฏิบัติตามมาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้าของการไฟฟ้า และให้ช่างไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตเป็นผู้ตรวจ