สแตนเลส 304 กับ 316 ต่างกันอย่างไร

สแตนเลส 304 กับ 316 ต่างกันที่โมลิบดีนัม (Mo) ซึ่ง 316 มีอยู่ 2–3% ส่วน 304 ไม่มี ธาตุตัวนี้ทำให้ 316 ทนเกลือ น้ำทะเล และคลอรีนได้ดีกว่ามาก แต่ราคาก็แพงกว่า 304 ราว 20–50%

ถ้าของชิ้นนั้นไม่โดนน้ำเค็มหรือคลอรีน 304 ใช้ได้สบายและประหยัดกว่า ถ้าโดนเป็นประจำ จ่ายเพิ่มเป็น 316 คุ้มกว่าต้องมาเปลี่ยนของที่เป็นสนิมทีหลัง

ใช้ 304 พอไหม หรือต้อง 316

ตอบคำถาม 2 ข้อในแผนผังนี้ก่อน ถ้ายังไม่แน่ใจ ดูตารางสิ่งของด้านล่าง

ของของคุณใช้เกรดไหน

ชิ้นงานที่ต้องเชื่อม และต้องเจอความชื้นหรือสารเคมี ให้เลือกรุ่นที่ลงท้ายด้วย L (304L หรือ 316L) เหตุผลอยู่ในหัวข้องานโรงงาน

304 กับ 316 ต่างกันตรงไหน ทำไม 316 ทนสนิมกว่า

สแตนเลสไม่เป็นสนิมเพราะโครเมียมจับกับออกซิเจนในอากาศ เกิดเป็นฟิล์มบางมากเคลือบผิวไว้ ฟิล์มนี้ซ่อมตัวเองได้เมื่อถูกขีดข่วน ปัญหาคือเกลือ (คลอไรด์) เจาะฟิล์มได้เป็นจุดเล็กๆ แล้วสนิมกินลึกลงไปจากจุดนั้น โมลิบดีนัมใน 316 ทำให้ฟิล์มทนการเจาะแบบนี้ได้ดีขึ้น

ในงานวัสดุมีตัวเลขเทียบความทนสนิมเป็นจุดเรียกว่า PREN (ยิ่งสูงยิ่งทน) 304 อยู่ราว 18–20 ส่วน 316 อยู่ราว 23–25 ทั้งสองเกรดแข็งแรง หนัก และหน้าตาแทบเหมือนกัน ดูด้วยตาเปล่าแยกไม่ออก

จ่ายเพิ่มเป็น 316 คุ้มไหม

ตัวเลขที่ต้องเทียบไม่ใช่ราคาตอนซื้อ แต่เป็นค่าใช้จ่ายทั้งหมดจนกว่าจะต้องเปลี่ยน

สมมติราวระเบียงริมทะเลชุดหนึ่ง ถ้าทำด้วย 304 ค่าของ 100 ส่วน ทำด้วย 316 ราว 120–150 ส่วน ส่วนต่างคือ 20–50 ส่วน แต่ถ้าราว 304 ขึ้นสนิมจนต้องรื้อเปลี่ยนแม้แค่ครั้งเดียว ต้องจ่ายค่าของใหม่อีก 100 ส่วน บวกค่าแรงรื้อและติดตั้ง ซึ่งมากกว่าส่วนต่างตอนแรกหลายเท่า

กลับกัน ซิงค์ในครัวที่ไม่เจอเกลือ จ่ายเพิ่มเป็น 316 แทบไม่ได้อะไรเพิ่ม เพราะ 304 ก็ใช้ได้จนเลิกใช้อยู่แล้ว

ในงานโรงงานผลต่างชัดกว่านั้นอีก ฮีตเตอร์ 316L ของ POMEW แพงกว่ารุ่น 304 ราว 30% แต่จากที่ทีมงานเจอ ถ้าใช้สแตนเลสผิดชนิดกับน้ำยา ปลอกฮีตเตอร์มักอยู่ได้ไม่เกิน 1 เดือน

316 ยังแข็งขึ้นเร็วระหว่างตัดหรือกลึง (Work Hardening) มากกว่า 304 เล็กน้อย ถ้าสั่งทำชิ้นงานกลึงจำนวนมาก ค่าแรงของ 316 อาจสูงกว่าด้วย ไม่ใช่แค่ค่าวัตถุดิบ

ของถูกในร้าน: 201 และ 430 ต่างจาก 304 อย่างไร

ร้านสแตนเลสมักมี 4 เกรดนี้ปนกัน ของที่ราคาถูกกว่าปกติมากมักเป็น 201 หรือ 430

201 กับ 430 ไม่ใช่ของไม่ดี แต่ถ้าเอาไปใช้ในที่เปียกหรือเจอสารเคมี จะเป็นสนิมเร็วกว่า 304 มาก

ก่อนจ่ายเงิน ถามร้าน 5 ข้อนี้

304 กับ 316 หน้าตาเหมือนกันทุกอย่าง ถ้าไม่ถาม ร้านบอกเกรดอะไรเราก็ต้องเชื่อ

1. "เกรดอะไร มีตัวพิมพ์บนเนื้อเหล็กไหม" ท่อและแผ่นจากโรงงานมักพิมพ์เกรดไว้ เช่น SUS304, SUS316L หรือ TP316L ของที่ตัดเป็นชิ้นเล็กแล้วอาจไม่เหลือตัวพิมพ์
2. "ขอใบรับรองวัสดุ (Mill Certificate) ได้ไหม" สำหรับงานสำคัญ ในใบมีส่วนผสมจริงของล็อตนั้น ดูช่อง Mo ว่ามี 2–3% หรือไม่
3. "น็อต สกรู และลวดเชื่อม เกรดเดียวกับตัวงานไหม" งาน 316 ที่ใช้น็อต 304 จะเป็นสนิมที่น็อตก่อน
4. "ถ้าเป็นสนิมภายในกี่เดือน รับผิดชอบไหม" ร้านที่มั่นใจในเกรดของตัวเองจะตอบได้
5. "ยอมให้ทดสอบไหม" ด้วยน้ำยาทดสอบโมลิบดีนัม (หยดแล้วดูสีที่เปลี่ยน ถ้ามีโมลิบดีนัมคือ 316) หรือยิงเครื่อง XRF ที่วัดส่วนผสมได้ในไม่กี่วินาที ร้านรับซื้อโลหะรายใหญ่และห้องแล็บวัสดุหลายแห่งรับยิงให้

อย่าใช้แม่เหล็กตัดสิน ทั้ง 304 และ 316 ไม่ดูดแม่เหล็กในสภาพปกติ แต่หลังผ่านการดัด พับ หรือขัด อาจดูดเล็กน้อยทั้งคู่ แม่เหล็กช่วยได้แค่แยก 430 ที่ดูดชัดเจน

สแตนเลสเป็นสนิม ดูรูปแล้วรู้สาเหตุ

คำว่า Stainless แปลว่า "ไม่เป็นคราบง่าย" ไม่ได้แปลว่าไม่เป็นสนิมเลย สนิมแต่ละแบบบอกสาเหตุต่างกัน และแก้ต่างกัน

• จุดสนิมสีน้ำตาลเล็กๆ เป็นกลุ่ม (Pitting) เกิดจากเกลือหรือคลอรีน เจอบ่อยกับ 304 ริมทะเลหรือในห้องน้ำ แก้ด้วยการล้างคราบเกลือเป็นประจำ หรือเปลี่ยนเป็น 316
• คราบสนิมเป็นปื้นบนผิว เช็ดแล้วออก มักเป็นเศษเหล็กติดผิว เช่น ขัดด้วยฝอยเหล็ก หรือมีคนตัดเหล็กใกล้ๆ ไม่ใช่สแตนเลสผุ ขัดออกด้วยครีมขัดสแตนเลส
• สนิมตามซอก รอยต่อ ใต้แหวนรอง น้ำขังและอากาศเข้าไม่ถึง ฟิล์มกันสนิมซ่อมตัวเองไม่ได้ แก้ที่การออกแบบไม่ให้น้ำขัง
• ผิวด่าง หมอง หรือบางลงทั้งแผ่น โดนสารเคมีที่สแตนเลสไม่ทน เช่น กรดเกลือ น้ำยาล้างห้องน้ำบางยี่ห้อ น้ำยาฟอกขาวเข้มข้น

ดูแลง่ายๆ คือล้างคราบเกลือด้วยน้ำจืด เช็ดให้แห้ง ใช้ฟองน้ำหรือแปรงไนลอนแทนฝอยเหล็ก ในงานอุตสาหกรรมจะทำพาสซิเวชัน (Passivation) คือแช่น้ำยากรดสำหรับงานนี้โดยเฉพาะ เพื่อล้างเศษเหล็กออกและให้ฟิล์มกันสนิมกลับมาเต็มผิว ถ้าต้องการกันสนิมให้เหล็กธรรมดาแทนการเปลี่ยนเป็นสแตนเลส อ่านวิธีเคลือบผิวได้ในบทความการชุบโลหะ

งานโรงงาน: อุปกรณ์ที่ต้องแช่สารเคมี

หัวข้อนี้สำหรับจัดซื้อ วิศวกร และช่างซ่อมบำรุง ที่ต้องเลือกวัสดุถัง ท่อ หรือปลอกฮีตเตอร์ ซึ่งแช่อยู่ในน้ำยาตลอดเวลา

POMEW ผลิตฮีตเตอร์สแตนเลสสำหรับบ่อชุบโลหะทั้งเกรด 304 และ 316L และต้องช่วยลูกค้าเลือกวัสดุตามน้ำยาอยู่เป็นประจำ สิ่งที่เจอซ้ำๆ คือคนเลือก 316 เพราะคิดว่า "ทนกว่า" แต่ในบ่อชุบ ตัวตัดสินคือชนิดน้ำยา ไม่ใช่เกรดที่สูงกว่า

เลือกตามน้ำยา

ตัวอย่างจากตารางเลือกฮีตเตอร์ตามสารเคมีของเรา:

น้ำยาล้างไขมันด่างและน้ำยาไซยาไนด์ ตารางแนะนำ 304 ส่วนน้ำยากลุ่มกรดอ่อนและเกลือบางชนิดต้อง 316L

เลือกผิดแล้วเกิดอะไร

ปลอกฮีตเตอร์ที่ไม่ทนน้ำยาจะถูกกัดจากผิวนอกเข้าไปเรื่อยๆ น้ำยาร้อนกัดเร็วกว่าน้ำยาเย็น จากที่ทีมงาน POMEW เจอ ฮีตเตอร์สแตนเลสที่ใช้ผิดชนิดกับน้ำยามักใช้ได้ไม่เกิน 1 เดือน เมื่อปลอกทะลุ น้ำยาเข้าไปถึงขดลวด ไฟรั่วลงบ่อ เบรกเกอร์ตัด และน้ำยาทั้งบ่ออาจปนเปื้อน ความเสียหายจึงมากกว่าราคาฮีตเตอร์หลายเท่า

งานเชื่อม: ใช้ 304L หรือ 316L

ตัว L ย่อมาจาก Low carbon คือคาร์บอนไม่เกิน 0.03% (เกรดปกติไม่เกิน 0.08%) ตอนเชื่อม ความร้อนทำให้คาร์บอนไปจับกับโครเมียมข้างแนวเชื่อม โครเมียมที่เหลือไว้กันสนิมจึงน้อยลง แนวเชื่อมจะเป็นสนิมก่อนส่วนอื่น เกรด L มีคาร์บอนน้อยจึงไม่ค่อยเกิดปัญหานี้

ถังเชื่อม ท่อในโรงงาน และปลอกฮีตเตอร์ที่เจอน้ำยา ควรเป็นเกรด L ราคาต่างจากเกรดปกติไม่มาก แผ่นและท่อ 316 ในตลาดตอนนี้ส่วนมากเป็น 316L หรือรับรองได้ทั้งสองเกรดในล็อตเดียว

เมื่อไรต้องเลิกใช้สแตนเลส

น้ำยากรดเข้มข้นหลายชนิด เช่น กรดโครมิกในบ่อชุบโครเมี่ยม น้ำยาชุบนิเกิลเงา กรดซัลฟิวริก และกรดเกลือ ตารางของเราไม่แนะนำสแตนเลสทั้ง 304 และ 316L ต้องเปลี่ยนวัสดุ ไม่ใช่เปลี่ยนเกรด สำหรับฮีตเตอร์ใช้ฮีตเตอร์หลอดแก้วหรือฮีตเตอร์ไทเทเนียมตามชนิดน้ำยา (บ่อชุบโครเมี่ยมที่ไม่มีฟลูออไรด์ใช้ได้ทั้งสองแบบ)

ไม่แน่ใจว่าบ่อของคุณควรใช้วัสดุไหน ส่งชื่อน้ำยา อุณหภูมิ และขนาดบ่อมาทาง LINE หรือโทรหาทีมงาน เราเลือกให้ หรือดูตารางน้ำยาครบทุกชนิดที่หน้าฮีตเตอร์ชุบโลหะ

คำถามที่พบบ่อย

304 ใช้ริมทะเลได้ไหม

ใช้ได้ถ้าอยู่ในร่มและล้างทำความสะอาดสม่ำเสมอ แต่ถ้าอยู่กลางแจ้งโดนไอเค็มตลอด 304 มักขึ้นจุดสนิม ควรใช้ 316

สแตนเลส 304 กับ 316 ใช้กับอาหารได้ไหม

ได้ทั้งคู่ ทั้งสองเกรดใช้ทำอุปกรณ์อาหารและเครื่องครัว 316 นิยมในงานที่เจออาหารเค็มหรือเปรี้ยวเป็นเวลานาน และในโรงงานยา

สแตนเลส 304 ใส่น้ำร้อนได้ไหม

ได้ น้ำเดือด 100°C ไม่ทำอะไรสแตนเลส 304 หม้อและกาต้มน้ำส่วนใหญ่ก็ทำจาก 304

แก้วเก็บความเย็น 316 เก็บเย็นนานกว่า 304 ไหม

ไม่ การเก็บเย็นขึ้นอยู่กับผนังสุญญากาศสองชั้นและฝาที่ปิดสนิท ไม่ใช่เกรดสแตนเลส แก้วที่เขียนว่า 18/8 คือ 304

สแตนเลส 316 อันตรายไหม

ไม่อันตราย 316 ใช้ทำเครื่องมือแพทย์และอุปกรณ์ผลิตยา ข้อควรรู้คือทั้ง 304 และ 316 มีนิกเกิล คนที่แพ้นิกเกิลรุนแรงอาจระคายผิวเมื่อสวมเป็นเครื่องประดับนานๆ

304 กับ 316 ทนความร้อนต่างกันไหม

ใกล้เคียงกัน ทั้งคู่ใช้งานในอากาศได้ถึงหลายร้อยองศาเซลเซียส สำหรับงานบ้านและงานบ่อชุบ ตัวตัดสินคือสิ่งที่ผิวต้องสัมผัส ไม่ใช่อุณหภูมิ

316 กับ 316L ต่างกันมากไหม

ส่วนผสมเกือบเหมือนกัน ต่างกันแค่คาร์บอน 316L มีน้อยกว่า จึงเหมาะกับงานเชื่อม

ฮีตเตอร์สแตนเลสของ POMEW ใช้เกรดอะไร

มีทั้ง 304 และ 316L รุ่น 316L แพงกว่าราว 30% ทีมงานเลือกให้ตามน้ำยาที่ลูกค้าใช้ ดูสเปคและขนาดทั้งหมดที่หน้าฮีตเตอร์สแตนเลส

แหล่งอ้างอิง

• ส่วนผสมตามมาตรฐาน ASTM A240 (UNS S30400 / S31600)
• Nickel Institute: nickelinstitute.org
• ตารางเลือกฮีตเตอร์ตามสารเคมี POMEW: pomew.com/heater/
• ประสบการณ์ทีมงาน POMEW: อายุปลอกฮีตเตอร์สแตนเลสที่ใช้ผิดชนิดน้ำยา และส่วนต่างราคาฮีตเตอร์ 304 กับ 316L